De volgende honderdvijftig woorden over Dorsmans dood van Miek Smilde heb met wat aanpassingen domweg overgeschreven. Plagiaat met een boodschap.

Pieter Coorn wordt halverwege de twintigste eeuw geboren als zoon uit een eenvoudige Rotterdamse familie van harde werkers. Tot groot chagrijn van vooral zijn vader, fietsenmaker, kiest hij voor een studie rechten in Groningen. Hij wijdt zijn leven aan het recht – aanvankelijk als sociaal advocaat, op een gegeven moment als rechter – en aan de liefde, en faalt op beide fronten. Zijn huwelijk met een eveneens gestudeerde vrouw uit een ander (wat hoger) sociaal milieu vervreemdt hem verder van zijn familie. Zijn carrière betekent zeer veel voor hem, in elk geval meer dan goed is voor zijn huwelijk en voor de relatie met zijn kinderen. Hij vraagt zich af of hij bij zijn vrouw zou zijn gebleven als hun eerste kind was blijven leven. Wanneer na jaren blijkt dat er in een zaak, waarin hij als rechter gevonnist heeft, fouten zijn gemaakt, komt ook zijn loopbaan in een vrije val terecht.

Ik heb deze tekst grotendeels overgeschreven van de achterflap van Stoner, de geweldige roman van de Amerikaanse auteur John Williams, die daarmee zoveel lezers tot tranen toe heeft weten te ontroeren. Een onversneden literaire roman nota bene, waarvan er in Nederland misschien wel – ik doe een gooi – een paar honderd duizend verkocht zijn. In Williams’ boek gaat het om een universitair docent Engels uit een boerenfamilie in de Verenigde Staten. Ik heb dus grotendeels alleen de namen, functies en locaties hoeven veranderen om de tekst volledig te laten slaan op Dorsmans dood. En dat heb ik niet zomaar gedaan. Dat heb ik gedaan omdat ik ook al bij eerdere gelegenheden – uit de grond van mijn hart – heb geroepen dat het nieuwe boek van Miek Smilde bepaald Stoner-achtige kwaliteiten heeft.

Betekent dit nu dat Miek Smilde een beroemde en veelgeprezen roman van een Amerikaanse auteur als voorbeeld heeft genomen voor een eigen aan verbeelding ontsproten werk? Geenszins, al was het maar omdat Miek Smilde in haar roman – uiteraard – een totaal andere werkelijkheid oproept (een in zekere zin heel herkenbaar Nederlandse!), omdat ze voorts een totaal andere invulling geeft aan dat hele mensenleven dat zij beschrijft en omdat ze bovendien in zowel stilistisch als compositorisch opzicht een heel ander boek heeft geschreven.

Ik weet niet eens of Miek Smilde die roman van Williams wel gelezen heeft. Zo niet, dan raad ik haar (bij dezen) aan dat beslist nog een keer te doen. Doet er ook niet toe. Wat er wel toe doet. In beide gevallen is sprake van een diep menselijk, aangrijpend en tragisch verhaal over één exemplarisch mens.

file5
Advocaat Stijn Franken ontvangt het eerste exemplaar van Dorsmans dood uit handen van Miek Smilde.

Dat Dorsmans dood een boek is over recht en oordeel, en dat het terloops een even helder als panoramisch beeld schetst van meer dan een halve eeuw van denken over misdaad en straf en over de praktijk van het strafrecht in met name Nederland – mij zult u er niet over horen. (Op de boekpresentatie waar ik een andere versie van deze tekst uitsprak werd daarover het nodige belangwekkende te berde gebracht door de jurist Stijn Franken, in de grote wereld bekend als de advocaat van Willem Holleeder.)

Als het zo betrekkelijk eenvoudig is om de tekst over de inhoud van het boek af te leiden van de flaptekst van Stoner, is het misschien ook niet moeilijk een citaat in Dorsmans dood te vinden dat doet denken aan dat op de flappen van Stoner waarin de vader van William Stoner zijn teleurstelling uitspreekt over het feit dat zijn zoon heeft aangekondigd het huis te gaan verlaten om in de grote stad te gaan studeren.

In Dorsmans dood luidt een vergelijkbare scène als volgt:

‘Terwijl hij naar de breekbare man [Coorns vader op diens sterfbed PN] keek die met zijn ogen gesloten onregelmatig ademhaalde, dacht Pieter aan het gesprek dat hij met zijn vader had gevoerd, bijna een kwart eeuw geleden, toen hij aan het begin van zijn volwassenheid stond en zijn vader op de drempel van de vergetelheid. In het niemandsland tussen leven en dood kregen de herinneringen kans zich te wreken.

“Ja, vader, ik wil rechten gaan studeren, in Groningen.”

“Waarom daar?”

Hij had er geen antwoord op durven geven. Achttien was hij geweest, en hij wilde maar één ding: weg. Zo ver mogelijk weg van de rauwe realiteit van de Rotterdamse haven.

“En de zaak?”

“Hoezo, de zaak? U hebt Hans en Tom toch?”

“Ik stond met drie broers in de zaak. Drie broers, acht zussen, elf kinderen. Allemaal Rotterdammers. Niet lullen. Poetsen.”

“Ik weet het vader, toch wil ik studeren.”

“Onzin.”

De stilte die was gevallen, had de laatste genegenheid tussen hen vernield.’

En als we dan toch bezig zijn kunnen we net zo goed ook een paar quotes van de flappen van Stoner overnemen en van toepassing maken op Dorsmans dood.

*Als u een boek wilt lezen dat uw leven gaat veranderen, lees dan Dorsmans dood – Arnon Grunberg.

*Ik heb weinig romans gelezen die zo diepgaand en helder zijn als Dorsmans dood van Miek Smilde. Een boek dat het predikaat verdient van verborgen klassieker van de Nederlandse literatuur. – Chad Harbach, auteur van De kunst van het veldspel in een rond 2035 in The New York Times Book Review te verschijnen recensie naar aanleiding van de Engelse vertaling.

En:

*Het allerbeste boek dat in 2019 uitkwam, een meesterwerk dat eindelijk eens echt de titel meesterwerk verdient is: Dorsmans dood van Miek Smilde. Mijn God, wat een boek! Het maakt alle lijstjes overbodig en laat de andere boeken ver (ver!) achter zich. – Maartje Wortel in NRC Handelsblad

Maar alle gekheid op een stokje, alle overdrijving daargelaten, alle cabaret opzijgeschoven: ik ben volstrekt serieus over de waardering die ik voor dit boek heb. Dorsmans dood is een existentiële roman zoals er in Nederland weinig geschreven worden.

file4.jpeg